منطقه دریای سیاه

چندین کلیسای گرجی که در قرون وسطی تأسیس شده‌اند، روشنگر تاریخ شمال‌غرب ترکیه هستند. صومعه دولیسکان، معروف به کلیسای دلیشانه، صومعه ارتدکس قرون وسطایی گرجستان در آرتوین است. این صومعه امروزه به عنوان مسجد مورد استفاده قرار می‌گیرد. بر روی دیوارهای خارجی، کتیبه‌های گرجی قرن دهم وجود دارد. صومعه ایشکانی (ایشهان) در شرق منطقه یوسفلی، در روستای دایی‌اوغلو واقع شده است. این کلیسا که در سال 1008 ساخته شده، توسط عثمانی‌ها در سال 1549 به مسجد تبدیل شد. نقش برجسته‌ در طاقچه این صومعه که درگیری بین اژدها و شیر را نشان می‌دهد، جالب توجه است. ساختار صلیبی مخروطی اصلی حفظ شده است. صومعه تبت (جوزیلی) در شمال‌شرقی استان شاوشات در دهکده جوزیلی واقع شده است. این بنا بین سالهای 899 و 914 توسط آشوت کوخ یکی از فرمانداران بگرات، ساخته شده است. قبر آشوت کوخ نیز در مجاورت کلیسا واقع است. نمای خارجی سازه با یک ستون و نقش برجسته، نمونه یک معماری گرجی است. نقش برجسته‌ای از مسیح را می‌توان در پنجره‌های شمالی مشاهده کرد، نقش برجسته سر قوچ نیز نشانگر علاقه سلسله باگراتیونی به هون‌هایی است که قوچ را مقدس می‌شمردند. کلیسای گرجی بدون قبّه متعلق به قرن دهم در بارال به طرز چشمگیری کامل است و اکنون به عنوان مسجد مورد استفاده قرار می‌گیرد. این سازه سنگی بدون برج و خاکستری که نزد گرجی‌ها به پارخالی معروف است، در قرن نهم ساخته شده و به نام یحیی تعمیددهنده وقف شده است.

در صومعه سوملا که در منطقه‌ای شیب‌دار و صخره‌ای در دره آلتین‌دره در شهر ماچکا در نزدیکی شهر ترابزون واقع شده، ترکیبی از طبیعت، تاریخ و فرهنگ را مشاهده خواهید کرد. اعتقاد بر این است که این صومعه در قرن چهارم ساخته شده است، هرچند که گفته می‌شود آلکسیوس سوم مگاس کومنوس(1349-1390) بنیانگذار واقعی آن بوده است. این صومعه در بین مردم محلی به "مریم آنا" (مریم مقدس) نیز معروف است. این مجموعه باشکوه که در ارتفاع 1.200 متر از سطح دریا ساخته شده، اخیراً مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت. صومعه آناتولیا در فاصله کمی از صومعه سوملا در شهر ترابزون واقع شده که یکی از قدیمی‌ترین صومعه‌های آناتولی است. اعتقاد بر این است این صومعه که در عین حال "زووالون" نیز نامیده می‌شود، حدود سال 270 میلادی ساخته شده و به نام یحیی تعمید دهنده وقف شده است.